Lezing 13 januari 2015

Franciscus van Assisi, een voorbeeld voor vandaag?

Ook in onze eeuw nog heeft Franciscus van Assisi een heel goede naam en niet alleen bij Rooms-katholieken. Hij wordt nog steeds bewonderd als een bijna volmaakt levende monnik, die armoede hoog in zijn vaandel droeg, goed voor de mensen was, een populaire bedelorde stichtte en predikte voor mens en dier. Zijn mystiek en godsbeleving worden nog steeds als inspirerend ervaren.
Hij leefde in een bijzonder woelige en enerverende tijd, die wij ons tegenwoordig nauwelijks meer kunnen voorstellen: de Rooms-katholieke kerk en haar religieuze regels beheersten het leven van vele mensen, er was een niet aflatende strijd om de politieke macht in landen, landstreken, steden en dorpen en tegelijkertijd was er de constante dreiging voor de bevolking van hongersnood en epidemieën (de pest!).
Vrede heerste er niet, oorlogen en allerlei conflicten waren schering en inslag, de Kruistochten, gepropageerd door de Paus dreigden een mislukking te worden en ketterijen in Europa bedreigden de christelijke eenheid.
Die ketterijen, die zich richtten tegen de officiële leer van de kerk van Rome, maar soms ook tegen de adel, die samenwerkte met Rome, waren een doorn in het oog van de paus. Volgens hem moesten deze ketters, of zij nu Albigenzen, Waldenzen of Bogomilen waren uitgeroeid worden. Het waren ketters en dus noemde hij militaire expedities tegen hen rustig kruistochten. Hij verleende deelnemers dezelfde aflaten en geestelijke voorrechten als de kruisvaarders in Palestina. Voor velen was zo'n expeditie wel handig, want een lange en gevaarlijke reis naar Palestina bleef hen bespaard!

En in deze tijd werd Franciscus geboren (1181/1182) in Assisi, als zoon van een rijke koopman aldaar. Niets in zijn jeugd en adolescentie deed vermoeden dat hij later al tijdens zijn leven en vooral daarna vereerd zou worden als een heilige. Officieel zou hij kort na zijn dood al heilig verklaard worden. Hij is na Christus de populairste, mannelijke heilige geworden van de Rooms-katholieke kerk. In de veertiende eeuw werd hij in sommige kerken zelfs afgebeeld als een tweede Christus!!
Hoe is dit gekomen en waarom?

Pasfoto Erik Kaper In mijn inleiding wil ik, na een historische schets van Italië en Toscane in de twaalfde en begin dertiende eeuw, proberen het korte leven van Franciscus te beschrijven, waarbij ik zijn (voor ons soms merkwaardige) opvattingen en meningen, zijn mystieke ervaringen, zijn predikingen, zijn Zonnelied, zijn stigmata (Christuswonden), zijn orde en volgelingen de revue laat passeren. Ook aan de orde komen de grote conflicten in zijn Franciscanenorde na zijn overlijden en de reden, waarom Franciscus en de zijnen door Rome uiteindelijk niet als ketters zijn behandeld.

Ik hoop op een prikkelende en soms ook kritische manier over Franciscus te spreken en laat daarbij fraaie afbeeldingen zien van Franciscus en zijn medebroeders, geschilderd door mensen als Sassetta, Benozzo Gozzoli, Caravaggio e.a.
Ik verheug mij op uw belangstelling.

Erik Kaper
Oud-docent geschiedenis, CKV en KCV.